هذا الذى تعرف البطحاء و طأته  و البيت يعرفه و الحلّ و الحرم

هذا ابن خير عباد اللّه كلّهم  هذا التّقىّ النّقىّ الّطاهر العَلَم...29

عبدالرّحمن جامى (898 ق.) اين جريان را چنين به نظم در آورده:

پور عبدالملك بنام هشام

در حرم بود با اهالى شام

مى‏زد اندر طواف كعبه قدم

ليكن از ازدحام اهل حرم

استلام حجر ندادش دست

بهر نظاره گوشه‏اى بنشست

ناگهان نخبه نبىّ و ولى

زين عُبّاد بن حسينِ على

در كساء بها و حلّه نور

بر حريم حرم فكند عبور

هر طرف مى‏گذشت بهر طواف

در صف خلق مى‏فتاد شكاف

زد قدم بهر استلام حجر

گشت خالى زخلق راه و گذر

شامى كرد از هشام سؤال

كيست اين، با چنين جمال و جلال

از جهالت در آن تعلّل كرد

وز شناساييش تجاهل كرد

گفت: نشناسمش، ندانم كيست

مدنى يا يمانى يا مكّى است

بوفراس، آن سخنور نادر

بود در جمع شاميان حاضر

گفت: من مى‏شناسمش نيكو

زو چه پرسى، به سوى من كن رو

آن كس است اين كه مكّه و بطحا

زمزم و بوقبيس و خيف و منا

حرم و حلّ و بيت و ركن حطيم

ناودان و مقام ابراهيم

مروه مسعى صفا حجر عرفات

طيبه و كوفه كربلا و فرات

هر يك آمد به قدر او عارف

بر علوّ مقام او واقف...30

 گوشه‏اى از فضايل و احوالات

احترام به مادر

ابن خلّكان مى‏نويسد: با اين كه مادر وى كنيز بوده، زين العابدين بسيار به ايشان محبت و نيكى مى‏كرد تا آنجا كه به ايشان گفتند: تو برترين مردمى هستى كه به مادرت نيكى مى‏كنى ولى چرا با وى سر يك سفره نمى‏نشينى؟ وى در پاسخ گفت: «از آن مى‏هراسم كه لقمه‏اى را برداشته و مادرم به آن نظر داشته باشد.»79

عبادت وى

مالك بن انس مى‏گويد: على بن حسين در شبانه روز هزار ركعت نماز مى‏خواند تا اين كه از دنيا رحلت كرد. لذا به ايشان «زين‏العابدين» مى‏گويند.80

ابن عبد ربّه مى‏نويسد: هنگامى كه على بن حسين آماده نماز مى‏شد، لرزه عجيبى وجودش را فرا مى‏گرفت. از ايشان در اين باره سؤال شد، فرمود: «واى بر شما! آيا مى‏دانيد كه من در برابر چه كسى مى‏خواهم بايستم و در برابر چه كسى مى‏خواهم مناجات كنم؟!»81

ابى نوح انصارى مى‏گويد: روزى منزل على بن حسين در حالى كه وى در حال سجده بود، آتش گرفت؛ مردم به وى مى‏گفتند: يابن رسول اللّه! آتش. ولى ايشان سر از سجده برنداشت تا آتش را خاموش كردند. به وى گفتند: چرا خود را نجات ندادى؟ فرمود: «آتش جهنّم مرا از اين كار بازداشت.»82

ابن سعد مى‏نويسد: هنگام وضو گرفتن رنگ چهره‏اش زرد مى‏شد. علت امر از ايشان سؤال شد، فرمود: «آيا مى‏دانيد در برابر چه كسى مى‏خواهم بايستم؟!»83

مالك بن انس مى‏گويد: هنگامى كه على بن حسين احرام مى‏بست، لبيّك اللّهمّ لبيّك را قرائت كرد و در همان لحظه، بيهوش شده و از مركب خود به زمين افتاد.84

امام باقر عليه‏السلام مى‏فرمايد: پدرم در شبانه روز هزار ركعت نماز مى‏خواند. هنگام وفات گريان بود، به او گفتم: چرا گريه مى‏كنيد؟ پدرم فرمود: «اى فرزند! در روز قيامت هيچ ملك مقرّبى و هيچ نبىّ مرسلى باقى نمى‏ماند مگر اين كه خواست و مشيّت خداوند بر آنها حاكم است؛ اگر بخواهد، عذاب مى‏كند و اگر بخواهد، مى‏بخشد.»85

همچنين امام باقر عليه‏السلام مى‏فرمايد: هنگامى كه سخن از مرگ و آخرت به ميان مى‏آمد، پدرم آنقدر گريه مى‏كرد كه از گريه ايشان تمامى اطرافيان مى‏گريستند.86

طاووس مى‏گويد: شنيدم على بن حسين در سجده چنين مى‏گفت: عُبَيدُكَ بفنائك مسكينك بفنائك فقير ياربّ سائلك بفنائك.

طاووس مى‏گويد: اين جملات را حفظ كردم و هرگاه به مشكلى بر مى‏خوردم و اين دعا را مى‏خواندم، مشكلم حل مى‏شد.87

زيد بن اسلم مى‏گويد: يكى از دعاهاى على بن حسين اين است كه: «خداوندا! مرا به خودم وامگذار و مرا به خلق خود وامگذار كه ذليلم مى‏كنند.»88

كمك به فقرا

ابو حمزه ثمالى  مى‏گويد: على بن حسين شبانه مقدارى غذا بر دوش خود گذاشته و در تاريكى شب به صورت مخفيانه به فقرا مى‏رساند و مى‏فرمود: «صدقه‏اى كه در تاريكى شب داده شود، غضب خداوند را خاموش مى‏كند.»89

امام باقر عليه‏السلام مى‏فرمايد: پدرم دو مرتبه اموالش را در راه خدا داد و مى‏فرمود: «خداوند، مؤمن گنه كارِ پشيمان را دوست دارد.»90

محمد بن اسحاق مى‏گويد: مردم مدينه زندگى مى‏كردند و نمى‏دانستند معاش آنها از كجا تأمين مى‏شود؛ اما با رحلت على بن الحسين غذاى شبانه آنان قطع شد.91

شيبة بن نعامة مى‏گويد: بعد از وفات على بن حسين فهميده شد 100 خانوار را در مدينه اداره مى‏كرد.92 با اين حال، امام سجاد عليه‏السلام يك درهم نيز از بيت المال براى خود استفاده نمى‏كرد.93

عمر بن ثابت مى‏گويد: هنگامى كه على بن حسين رحلت كرد، روى كمر آن حضرت پينه‏هاى زيادى بر اثر حمل غذا براى فقرا ديده شد.94

حلم و كرم

عبدالرّزاق مى‏گويد: كنيز على بن حسين در هنگام شستن دست امام، ناگهان ظرف آب از دستش به صورت حضرت افتاد. امام با حالت ناراحتى به كنيز نگاه كرد، كنيز گفت: خداوند متعال مى‏فرمايد: «والكاظمين الغيظ» امام فرمود: خشم خود را فرو بردم. كنيز در ادامه گفت: «والعافين عن النّاس»امام فرمود: خداوند تو را ببخشد. كنيز در ادامه گفت: «واللّه يحبّ المحسنين»امام فرمود: برو تو آزاد هستى.95

به ياد كربلا

امام باقر عليه‏السلام مى‏فرمايد: از پدرم درباره بسيار گريستن وى سؤال شد، فرمود: «مرا ملامت نكنيد، يعقوب عليه‏السلام يكى از فرزندانش از او دور شد، آنقدر در فراق وى (يوسف) گريست تا چشمانش سفيد شد در حالى كه نمى‏دانست زنده است يا مرده؛ اما من ديدم چهارده نفر از اهل بيت ما را در ظهر عاشورا ذبح مى‏كردند، آيا ناراحتى و اندوه آنان از قلب من بيرون خواهد رفت؟!»96

آنچه كه از ميان اقوال و نظرات گوناگون اهل تسنّن پيرامون امام سجاد عليه‏السلام مطرح شده، ايشان يكى از شخصيت‏هاى بى‏نظير و برجسته فقهى، اخلاقى در دوران خويش بوده كه اين نكته در كلام شمس‏الدّين ذهبى كاملاً مشهود است. وى امام را به خاطر جايگاه والاى علمى، اخلاقى، تدبير و دورانديشى، مستحقّ امامت و زعامت امر مسلمين مى‏داند: «و كان له جلالة عجيبة و حُقّ له واللّه ذلك فقد كان اهلاً للامامة العظمى لشرفه و سؤدده و علمه و تألّهه و كمال عقله.»97

پی نوشت هاموجودمی باشد

مطالب مرتبط:

۱-پاکی خجل از تو

۲-سالار شهیدان‌ به‌ روایت‌ معصومین علیهم السلام